Trung Quốc: Một thập kỷ triển khai “Kế hoạch nghìn nhân tài”

Email In PDF

Cuối năm 2008, để xây dựng một đội ngũ trí thức hùng mạnh, đất nước hùng cường, Trung Quốc đã khởi xướng chương trình mang tên “Tuyển dụng các chuyên gia toàn cầu”, hay còn được gọi là “Kế hoạch nghìn nhân tài”. Mục tiêu đầy tham vọng của chương trình này là trong khoảng thời gian 5-10 năm sẽ thu hút một lượng lớn tài năng Trung kiều hàng đầu thế giới trở về Trung Quốc đại lục làm việc. Sau một thập kỷ, Kế hoạch nghìn nhân tài đã thu hút hơn 7.600 nhà khoa học và kỹ sư cao cấp đến Trung Quốc làm việc, trong đó có 3.500 nhà khoa học trẻ đầy triển vọng. Nhiều chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc cho rằng, đây là một trong những chương trình khá thành công của Trung Quốc, nó góp phần vào những đột phá về khoa học và công nghệ (KH&CN) trong thời gian gần đây của nước này.

Cuộc săn lùng nhân tài
Cuộc săn lùng nhân tài của Trung Quốc chưa bao giờ ngơi nghỉ bởi họ nhận ra rằng, muốn xây dựng một cường quốc thì phải thắng trên mặt trận tri thức. Chỉ có KH&CN mới tạo nên một bộ mặt mới của Trung Quốc, một con đường phát triển với tốc độ nhanh và chắc chắn. Đầu tư cho nhân tài chính là đầu tư để đi tắt đón đầu.
Cuối năm 2008, để xây dựng một đội ngũ trí thức hùng mạnh, đất nước hùng cường, Trung Quốc đã khởi xướng chương trình mang tên “Tuyển dụng các chuyên gia toàn cầu”, hay còn được gọi là “Kế hoạch nghìn nhân tài”. Mục tiêu đầy tham vọng của Chương trình này là trong khoảng 5-10 năm sẽ thu hút một lượng lớn tài năng Trung kiều hàng đầu thế giới trở về Trung Quốc đại lục làm việc. Đến năm 2011, Kế hoạch này đã mở rộng đối tượng, bao gồm cả những nhà khoa học nước ngoài và các tài năng trẻ khắp thế giới. Cùng với đó, Trung Quốc đã đẩy mạnh việc xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng, tăng cường tiềm lực KH&CN, tiêu biểu như: Dự án đổi mới trọng điểm quốc gia, xây dựng các phòng thí nghiệm trọng điểm và các lĩnh vực khoa học quan trọng đối với sự phát triển đất nước; phát triển các tổ chức tài chính và thương mại sở hữu nhà nước và hàng loạt khu công viên công nghệ (chủ yếu là các khu vực phát triển công nghệ cao). Tất cả như một tiền đề để kêu gọi và thu hút các nhà khoa học tầm chiến lược và những tài năng hàng đầu thế giới về làm việc, những người được kỳ vọng có thể làm thay đổi bộ mặt KH&CN của Trung Quốc và tạo ra những đột phá công nghệ mũi nhọn, tăng cường cho các ngành công nghiệp công nghệ cao.
Chương trình tuyển dụng các chuyên gia toàn cầu được thực hiện thông qua 6 tiểu dự án: tuyển dụng nhân tài đổi mới sáng tạo (dài hạn); tuyển dụng dành cho doanh nhân; tuyển dụng các chuyên gia trẻ; tuyển dụng nhân tài đổi mới sáng tạo (ngắn hạn); tuyển dụng chuyên gia nước ngoài; tuyển dụng nhân tài và đội ngũ đỉnh cao [1].
Tân Hoa xã và các phương tiện truyền thông Trung Quốc đã đồng loạt vào cuộc nhằm quảng bá và thông tin mạnh mẽ về kế hoạch thu hút nhân tài này. Điều đó cho thấy, Trung Quốc đặt kỳ vọng vào chương trình này như thế nào trong khi nỗ lực công khai toàn xã hội mục tiêu biến đất nước tỷ dân từ một công xưởng sản xuất, chế tạo thành một quốc gia đi đầu trong đổi mới sáng tạo toàn cầu. Để làm được điều này, họ đã tăng cường các nguồn lực đầu tư, đặc biệt là nguồn lực tài chính nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều đó có thể thấy rõ khi nhìn vào ngân sách dành cho vấn đề này, từ việc dành chi ngân sách từ 10,75% GDP hiện nay lên 15% vào năm 2020 [1].
Nhân tài được thu hút, họ là ai?
Giờ đây đã bước qua năm thứ mười, Kế hoạch nghìn nhân tài đang giúp Trung Quốc thu hút hiệu quả các nhà nghiên cứu nước ngoài và mang đến những động lực mới cho các nhà khoa học Trung Quốc sống ở nước ngoài trở về phụng sự đất nước. Đối với các nhà khoa học Trung Quốc, chương trình này đã mang lại cho họ một động lực tài chính đầy hấp dẫn để quyết định trở về quê nhà. Còn đối với các nhà khoa học nước ngoài, họ có cơ hội được gia nhập vào hệ thống học thuật của Trung Quốc mà không chịu bất cứ rào cản hành chính nào, trong khi nhiều chính sách ưu đãi được khuyến khích.
Các chương trình thu hút học giả trước đây của Trung Quốc chủ yếu tập trung vào các giảng viên, nghiên cứu sinh sau tiến sỹ, đến các giáo sư hoặc chức danh tương đương. Nhưng Kế hoạch nghìn nhân tài thì tham vọng hơn rất nhiều, nhằm vào các giáo sư và nhà khoa học có uy tín đang làm việc ở các nước phương Tây. Tất nhiên, các tiêu chí tuyển dụng cũng rất khắt khe và cao hơn rất nhiều, đặc biệt là với những vị trí cao trong khoa học như những “công trình sư” - người sẽ chèo lái những lĩnh vực khoa học mang tính đột phá. Bù lại, những người được tuyển chọn sẽ được hưởng những “đặc ân” mà các đồng nghiệp được đào tạo trong nước không thể có, như mức lương tương xứng và mức tài trợ nghiên cứu cao hơn rất nhiều.
Để trở thành một tài năng được chọn của Chương trình, trước hết ứng viên đó phải nhận được một lời mời làm việc lâu dài tại một tổ chức nghiên cứu của Trung Quốc. Những ứng viên đang là giáo sư tại một trường đại học, tổ chức nghiên cứu và phát triển (R&D) hoặc các chức danh cao cấp từ các công ty quốc tế nổi tiếng cũng như các tổ chức tài chính hàng đầu thế giới sẵn sàng làm việc ở Trung Quốc toàn thời gian nhiều khả năng đủ điều kiện cho một vị trí học giả cao cấp trong Chương trình nghìn tài năng, miễn là những nghiên cứu hay công việc của họ phù hợp với lĩnh vực đang được chú trọng ở Trung Quốc. Chương trình này dành cho các nhà khoa học Trung Quốc dưới 55 tuổi và người nước ngoài dưới 65 tuổi. Tất cả các ứng viên phải làm việc tại các trường đại học danh tiếng bên ngoài Trung Quốc và có nhiều công trình công bố quốc tế.
Chế độ hấp dẫn
Điều gì đã khiến Kế hoạch nghìn nhân tài thu hút hàng nghìn học giả hàng đầu thế giới như vậy? Chắc chắn, với bất cứ công việc gì thì thu nhập và điều kiện làm việc là hai yếu tố tiên quyết. Trung Quốc đã kịp nâng cấp và xây dựng hàng loạt cơ sở hạ tầng nghiên cứu hiện đại đạt trình độ thế giới; các khu công viên công nghệ cao được phát triển nhanh chóng… Tiêu biểu như: Dự án KH&CN trọng điểm quốc gia; Chương trình 863 (còn gọi là Chương trình nghiên cứu và triển khai công nghệ cao quốc gia); Chương trình 973 (hay Chương trình quốc gia về dự án nghiên cứu cơ bản trọng điểm); Dự án tài trợ khoa học tự nhiên quốc gia… Như vậy, các nhà khoa học, chuyên gia đã có không gian sáng tạo đỉnh cao để dẫn dắt nghiên cứu, tạo nên những đột phá khoa học mới.
Khi đã có một vị trí trong Kế hoạch nghìn nhân tài, nhà khoa học có nhiều thuận lợi được bổ nhiệm đảm đương những vị trí như trưởng nhóm nghiên cứu, các vị trí lãnh đạo, quản lý trong các trường đại học, các tổ chức R&D, các doanh nghiệp và tổ chức thương mại hoặc trưởng các dự án nghiên cứu lớn.
Tuy nhiên, mức lương thưởng hậu hĩnh, xứng đáng với tài năng mới là điều quan trọng hơn cả. Họ sẽ ngay lập tức được thưởng 1 triệu nhân dân tệ và mức lương xứng đáng, tương đương hoặc hấp dẫn hơn mức lương ở những nước phương Tây. Đối với những nhà khoa học nước ngoài sẽ được trợ cấp chỗ ở, chi phí ăn ở đi lại, chi phí giáo dục; được hưởng dịch vụ chăm sóc y tế, bảo hiểm xã hội bao gồm lương hưu, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thương tật liên quan đến công việc; thậm chí là các chi phí đi lại về thăm quê hương. Ngoài ra, khi mang theo gia đình, họ sẽ được bố trí công việc cho vợ hoặc chồng đi theo với mức lương tương đương với mức khá ở địa phương cư trú. Chính phủ Trung Quốc cũng tạo thuận lợi cho việc nhập cư, cư trú đối với những người đủ điều kiện trong Kế hoạch nghìn nhân tài [2].

Hoàn thành xuất sắc mục tiêu
Sau một thập kỷ, Kế hoạch nghìn tài năng đã thu hút hơn 7.600 nhà khoa học và kỹ sư cao cấp đến Trung Quốc làm việc, trong đó có 3.500 nhà khoa học trẻ đầy triển vọng. Tuy nhiên, phần lớn trong số đó là những người được sinh ra ở Trung Quốc và chỉ có khoảng 390 người nước ngoài [3]. Những nhà khoa học hàng đầu thế giới đã chọn những trường đại học, trung tâm nghiên cứu lớn ở Trung Quốc làm mảnh đất đậu, thậm chí có những nhà khoa học đoạt giải Nobel như GS Fraser Stoddart.
Theo David Zweig - Giám đốc Trung tâm nghiên cứu quốc tế Trung Quốc, Đại học KH&CN Hồng Kông thì Trung Quốc đã thành công trong việc thu hút những tài năng hàng đầu thế giới [4]. Từ những kết quả đạt được, Trung Quốc đang kỳ vọng và tạo nhiều cơ chế như một công cụ chính sách hiệu quả để thu hút nhiều hơn nữa nhân tài khắp thế giới với sức hấp dẫn như một cục nam châm kỳ diệu.
Đại hội Nhân dân toàn quốc lần thứ XIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc (3/2018) đã nhất trí thông qua Luật tăng cường thẩm quyền của Bộ KH&CN (MOST) trong việc cấp phép lao động cho các chuyên gia nước ngoài. Theo đó, một số cơ quan trực tiếp liên quan đến các hoạt động quản lý các chuyên gia nước ngoài sẽ chuyển về trực thuộc MOST. Chẳng hạn như Cục Quản lý nhà nước về chuyên gia nước ngoài (SAFEA), trước đây thuộc Bộ Nhân sự và An sinh xã hội sẽ được MOST tiếp quản. Hay Quỹ khoa học tự nhiên quốc gia Trung Quốc (NSFC), có chức năng như một thực thể độc lập, cũng sẽ được quản lý bởi MOST. Các nhà hoạch định chính sách tin rằng, việc đặt các cơ quan trên dưới sự quản lý của MOST sẽ thổi luồng gió mới cho mục tiêu thu hút ngày càng nhiều các chuyên gia xuất sắc thế giới của Trung Quốc.

Nguyễn Thị Hiền, Nguyễn Đức Minh
Đại học Quốc gia Hà Nội

TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] The Recruitment Program of Global expert.
[2] The Brookings Institution, 2018.
[3] Nature INDEX, 2018.
[4] Science: https://www.sciencemag.org/news/2015/01/china-dangles-green-cards-entice-foreign-science-talent.

 

 

Hình ảnh hoạt động

Công nghệ mới - Sản phẩm mới

Liên kết website

logo petech