Tài trợ hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật quốc tế: góc nhìn từ việc viết đề xuất

Email In PDF

Chuẩn bị tốt các báo cáo trình bày tại hội nghị, có bản lý lịch khoa học hấp dẫn cùng thư giới thiệu từ các học giả và nhà quản lý có uy tín… là những điều kiện thuận lợi trong xin tài trợ hoạt động nghiên cứu, trao đổi học thuật quốc tế, giúp cho các giảng viên trẻ có cơ hội tham gia các hội nghị, hội thảo quốc tế, qua đó được cọ xát chuyên môn ở cấp độ quốc tế, tìm ra các ý tưởng/hướng nghiên cứu mới. Đây vừa là nhu cầu nội tại, vừa là đòi hỏi khách quan nhằm nâng cao trình độ phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Thêm vào đó, sự tích cực và chủ động trong hoạt động này còn là thể hiện năng lực khoa học của các giảng viên trẻ ở trường đại học nước ta trong giai đoạn hiện nay.

Mở đầu
Giảng viên làm việc ở trường đại học phải đáp ứng yêu cầu cao hơn so với các nhà giáo ở các bậc học khác không chỉ do môi trường, hay đối tượng dạy học mà còn do chính yêu cầu tự thân người giảng viên - có khả năng độc lập nghiên cứu và ứng dụng khoa học. Song việc tìm kiếm các cơ hội để các giảng viên, nhất là giảng viên trẻ được tiếp cận đề tài nghiên cứu, tham gia vào các hội nghị khoa học quốc tế để phát triển năng lực nghiên cứu, tiếp cận các hoạt động học thuật và trao đổi chuyên môn, trình bày kết quả nghiên cứu, thiết lập quan hệ với các học giả có kinh nghiệm, tiếp cận các quỹ tài trợ vẫn là những thách thức không chỉ đối với người trong cuộc mà còn với cả các cấp quản lý.
Hơn nữa, nền giáo dục đại học nước ta đang đứng trước yêu cầu đổi mới một cách toàn diện nhằm cung cấp nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao và thông thạo ngoại ngữ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế trong điều kiện KH&CN thay đổi nhanh chóng, mạnh mẽ. Nền giáo dục ấy không chỉ cung cấp kiến thức khoa học và kỹ năng nghề nghiệp, mà còn rèn luyện kỹ năng hợp tác và cạnh tranh quốc tế. Điều này đòi hỏi trường đại học phải có đội ngũ giảng viên kế cận có năng lực toàn diện trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật và đặc biệt là năng lực hội nhập quốc tế. Đối với thế hệ giảng viên trẻ, muốn đáp ứng được những đòi hỏi đặt ra của thời đại hội nhập, không có con đường nào khác là phải tích cực và chủ động trong việc tham gia các dự án hợp tác nghiên cứu quốc tế, các hội nghị khoa học quốc tế để nâng cao chuyên môn, năng lực nghiên cứu, trao đổi chuyên môn, học thuật, bắt kịp với trình độ KH&CN của khu vực và thế giới.
Luật Giáo dục đại học năm 2012 quy định nhiệm vụ và quyền của giảng viên là: “nghiên cứu, phát triển ứng dụng khoa học và chuyển giao công nghệ, bảo đảm chất lượng đào tạo” và tại Quyết định số 70/2014/QĐ-TTg ngày 10/12/2010 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Điều lệ trường đại học quy định: “việc đánh giá giảng viên phải phản ánh được thực chất về trình độ chuyên môn, khả năng sư phạm, khả năng nghiên cứu khoa học…”. Để tiếp cận các hoạt động KH&CN, vai trò chủ động không chỉ là từ phía các cơ quan/tổ chức tài trợ mà thuộc về các giảng viên trong việc viết đề xuất.
Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, phần lớn các trường đại học của chúng ta không có (hoặc không đủ) nguồn lực tài chính hỗ trợ cho các giảng viên nói chung, giảng viên trẻ nói riêng tham gia các hội nghị khoa học quốc tế để trình bày kết quả nghiên cứu hay nghiên cứu tài liệu tại các thư viện của đại học nước ngoài, gặp gỡ đồng nghiệp nước ngoài để thảo luận, trao đổi các ý tưởng, các dự định nghiên cứu của mình. Hoặc khi có ý tưởng mới cho một dự án nghiên cứu lớn, họ cần một nguồn kinh phí để xây dựng đề cương nghiên cứu, trình bày trước các nhà tài trợ, thuê nghiên cứu viên hoặc mua các dụng cụ phục vụ nghiên cứu. Chính vì vậy, việc tìm kiếm các nguồn tài trợ từ bên ngoài, đặc biệt là các quỹ tài trợ quốc tế là cần thiết. Tuy nhiên, đây là một thách thức không nhỏ đối với các giảng viên, nhà khoa học trẻ ở các trường đại học bởi họ ít thông tin, chưa có các báo cáo có giá trị khoa học cao và chưa có mối quan hệ với các quỹ tài trợ quốc tế để tìm kiếm và thuyết phục họ hỗ trợ kinh phí.
Khi có dự định tham gia hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế ở nước ngoài, việc đầu tiên và quan trọng nhất đó là xác định nhà tài trợ, nguồn tài trợ cũng như nghiên cứu kỹ các lĩnh vực, đối tượng, hình thức tài trợ mà các nhà tài trợ ưu tiên. Các nguồn tài trợ hội nghị, hội thảo khoa học thường là các dự án hợp tác nghiên cứu thông qua nghị định thư, hợp tác song phương, hợp tác đa phương. Các nhà tài trợ thường là các tổ chức phi chính phủ, các định chế tài chính quốc tế và chính phủ, các trường đại học, viện nghiên cứu của các nước phát triển.
Những khó khăn, thách thức
Các nguồn tài trợ và nhà tài trợ nêu trên đều hướng đến những đối tượng và lĩnh vực nhất định. Các dự án hợp tác nghiên cứu quốc tế thường có hợp phần kinh phí để tài trợ đào tạo, tham gia hội nghị, hội thảo khoa học cho các thành viên tham gia dự án. Tuy nhiên, các giảng viên trẻ thường có rất ít cơ hội tham gia vào các dự án hợp tác và cũng có nghĩa là họ cần chủ động tạo ra cơ hội này. Đặc biệt, trong xu thế hiện nay, các hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế ngày càng yêu cầu sự đóng góp và chia sẻ trách nhiệm tài chính từ phía người tham gia và thông thường Ban tổ chức chỉ hỗ trợ kinh phí (toàn bộ hay một phần) cho những nhóm đối tượng ưu tiên nhất định: các học giả nổi tiếng, các diễn giả chính của hội nghị, các đại diện chính phủ, đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu; các nhà khoa học trẻ và triển vọng (học viên cao học, nghiên cứu sinh, nghiên cứu sinh sau tiến sỹ) có các báo cáo khoa học phù hợp với hội nghị và có giá trị học thuật cao; các nhà khoa học đến từ các nước đang phát triển và các nước chuyển đổi cũng là các đối tượng được ưu tiên trong các hoạt động tài trợ; các nhóm xã hội bất lợi, có ít cơ hội và nguồn lực để tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học và trao đổi học thuật quốc tế (như người tàn tật, những người sinh sống ở vùng xa xôi, dân tộc thiểu số, phụ nữ…).
Một minh chứng nhỏ từ số liệu thống kê đối tượng tham gia và đối tượng được nhận tài trợ của Hội nghị thế giới về “Human Dimensions of Global Change” do Liên hợp quốc tổ chức tại Bonn, CHLB Đức cho thấy: phần lớn số người được mời tham gia hội nghị là các nhà khoa học ở độ tuổi 31-40, trong đó 43% đại biểu là phụ nữ, 16% là sinh viên đại học và sau đại học, hầu hết họ đều được tài trợ kinh phí để tham gia hội nghị. Như vậy, các giảng viên trẻ thuộc vào nhóm ưu tiên là nhà khoa học trẻ, triển vọng. Tuy nhiên, điều đó chưa đủ thuyết phục các nhà tài trợ giúp đỡ kinh phí tham gia hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế mà họ cần có các bài báo có giá trị học thuật đóng góp cho hội nghị. Các nguồn tài trợ thường bao gồm: 1- Nguồn tài trợ từ chính phủ: thường chỉ dành cho các quan chức cao cấp của chính phủ, đại diện cho các bộ/ngành liên quan. Vì thế, đây là nguồn tài trợ mà các nhà khoa học và giảng viên trẻ không mong đợi và có ít cơ hội thành công khi xin tài trợ; 2- Nguồn tài trợ từ quỹ nghiên cứu khoa học trẻ của các trường đại học nước ngoài. Đây là nguồn tài trợ khá lớn, tuy nhiên các nguồn này chỉ dành riêng cho sinh viên của họ. Chưa kể, trong bối cảnh hiện nay, khi xin tài trợ tham gia hội nghị, hội thảo quốc tế, chúng ta cũng gặp khá nhiều bất lợi như: khủng hoảng tài chính dẫn đến các quỹ tài trợ cắt giảm đáng kể các tài trợ cho hoạt động hội nghị, hội thảo khoa học, ngoại trừ những hội nghị, hội thảo cực kỳ quan trọng; Việt Nam đã ra khỏi nhóm nước nghèo và thu nhập thấp, vì thế chúng ta sẽ không còn thuộc nhóm ưu tiên tài trợ; các giảng viên trẻ thường thiếu thông tin về hội thảo, về nhà tài trợ; yêu cầu ngày càng tăng về chia sẻ trách nhiệm về chi phí tham dự hội nghị, điều này thường nằm ngoài khả năng tài chính của các giảng viên trẻ.
Tuy nhiên, đối với các giảng viên trẻ giảng dạy và nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học đóng góp cho sự phát triển được quan tâm như: công nghệ cao, biến đổi khí hậu, môi trường tài nguyên, đa dạng sinh học, phát triển bền vững, quản lý công, nông nghiệp - an ninh lương thực…; các nghiên cứu mang tính đa ngành, đa lĩnh vực sẽ được ưu tiên tài trợ cao. Bên cạnh đó, để thành công khi xin tài trợ, các giảng viên trẻ cần có báo cáo khoa học thật sự xuất sắc và có ý nghĩa cả về mặt học thuật và triển vọng.
Những điều kiện cần và đủ khi xin tài trợ
Thông thường các giảng viên trẻ khi nộp hồ sơ xin tài trợ đến cơ quan tài trợ thường gặp phải vấn đề hồ sơ không phù hợp. Để nâng cao xác suất thành công khi xin tài trợ, các giảng viên trẻ cần tìm hiểu kỹ về chương trình tài trợ và Ban tổ chức chương trình. Mỗi khi đưa ra một chương trình tài trợ, bao giờ nhà tài trợ cũng đưa ra các yêu cầu và các quy định cụ thể như: lĩnh vực nghiên cứu, đối tượng ưu tiên tài trợ, số tiền có thể tài trợ tối đa, các giấy tờ cần phải đệ trình (bài báo khoa học, lý lịch khoa học, thư giới thiệu từ các học giả và các nhà quản lý). Bên cạnh việc chuẩn bị tốt báo cáo trình bày tại hội nghị, lý lịch khoa học cần hấp dẫn, làm nổi bật năng lực nghiên cứu, chứng minh được khả năng đóng góp về mặt học thuật cho hội nghị mà giảng viên trẻ tham gia. Thư giới thiệu từ các học giả và nhà quản lý thường chỉ có giá trị tham khảo, nhưng nếu bạn được học giả có uy tín, có mối quan hệ tốt trong giới khoa học và nhà tài trợ thì hồ sơ xin tài trợ có khả năng thành công cao hơn.
Tiếp theo là dự toán kinh phí cần tính toán một cách hợp lý, tính đúng, tính đủ và thể hiện tính hiệu quả trong sử dụng kinh phí được tài trợ, vì các quỹ tài trợ rất quan tâm đến việc sử dụng hợp lý và hiệu quả nguồn tài trợ. Hàng năm, mỗi nhà tài trợ nhận được hàng nghìn hồ sơ xin tài trợ nghiên cứu, tham dự hội nghị và do nhiều hội đồng, nhiều bộ phận đảm trách từng nhiệm vụ/từng nhóm/lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, khu vực địa lý, đối tượng xin tài trợ. Vì thế, một mặt phải đảm bảo hồ sơ gửi đúng thời hạn và đúng bộ phận phụ trách, mặt khác giữ mối liên lạc thường xuyên là một trong những yếu tố đầu tiên quyết định thành công khi xin tài trợ. Qua đó, bạn thể hiện cho các nhà tài trợ biết rằng bạn thực sự cần tài trợ để tham gia hội nghị, hội thảo khoa học đó vì nó có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với hoạt động học thuật của bạn... Ngoài ra, việc trả lời thư từ liên lạc đúng thời gian, đúng theo nội dung yêu cầu của phía tài trợ sẽ khiến cho họ thấy bạn làm việc theo cách rất chuyên nghiệp. Và thêm một điểm có tính quyết định sự thành công khi xin tài trợ là sự kiên trì. Như đã đề cập, thông thường số hồ sơ xin tài trợ rất lớn, mức độ canh tranh cao và qua nhiều vòng tuyển chọn bởi các hội đồng khoa học độc lập, vì thế qua mỗi vòng xét tuyển chúng ta có thể bị yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ nhiều lần, đặc biệt đối với những người lần đầu xin tài trợ. Và cuối cùng, chúng ta nên nộp hồ sơ cho đồng thời nhiều nhà tài trợ cũng như tham vấn kinh nghiệm xin tài trợ của các đồng nghiệp có uy tín trong khoa học trong cùng lĩnh vực cũng như các lĩnh vực có liên quan.
Thay cho lời kết
Bên cạnh công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học, việc tham gia các hội nghị, hội thảo khoa học và các hoạt động trao đổi chuyên môn học thuật quốc tế là yêu cầu, đồng thời cũng là nhu cầu trong hoạt động nghề nghiệp của mỗi giảng viên. Vì thế, qua việc tìm kiếm thành công nguồn tài trợ này, các nhà khoa học, giảng viên trẻ sẽ có thêm cơ hội được cọ xát chuyên môn ở cấp độ quốc tế, tìm ra các ý tưởng/hướng nghiên cứu mới. Đây chính là một trong những thời cơ mà nhà nghiên cứu cần nắm bắt, qua đó hoàn thiện các tố chất của nhà khoa học trong thời đại toàn cầu hóa để hoàn thành các mục tiêu đặt ra của một nhà khoa học. Tuy nhiên, xin lưu ý rằng, nếu thất bại trong một đơn xin tài trợ thì nên xem đó là điều bình thường, không nên xem đây là điều “kinh khủng”, từ đó mất niềm tin, mà nên tìm ra lý do vì sao không được chấp nhận để rút kinh nghiệm. Điều quan trọng là đừng thất bại vì chủ quan, coi thường hay duy ý chí. Trong quá trình trở thành một người làm khoa học chuyên nghiệp, không thành công khi xin tài trợ là khó tránh khỏi, bởi sự hạn chế và cạnh tranh trong tài trợ là tất yếu.

 TS Hà Thúc Viên
Trường Đại học Việt Đức

 

Hình ảnh hoạt động

Liên kết website

logo petech