TP Hồ Chí Minh: Môi trường khởi nghiệp thuận lợi nhất của cả nước

Email In PDF

Thực hiện các chính sách của Chính phủ, TP Hồ Chí Minh đã có những chính sách và hành động thiết thực nhằm khuyến khích các cá nhân, nhà đầu tư và cộng đồng tham gia khởi nghiệp. Có thể khẳng định, TP Hồ Chí Minh có các điều kiện và hệ sinh thái khởi nghiệp thuận lợi nhất so với cả nước. Tuy nhiên, hoạt động khởi nghiệp của TP vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi cần có các chính sách và hành động cụ thể, theo lộ trình trong giai đoạn tới.

 

Tạo môi trường hỗ trợ khởi nghiệp cho một TP năng động thứ hai trên thế giới

TP Hồ Chí Minh là nơi tập trung hàng đầu về số lượng doanh nghiệp; ngân hàng, quỹ đầu tư tài chính, đầu tư mạo hiểm; các trường đại học/viện nghiên cứu. Đây là cơ sở và điều kiện quan trọng đối với khởi nghiệp. Tại Diễn đàn kinh tế thế giới 2017, TP Hồ Chí Minh được coi là TP năng động thứ 2 của thế giới xét theo 3 nhóm tiêu chí cụ thể là động lực kinh tế - xã hội, động lực về bất động sản thương mại và hệ sinh thái khởi nghiệp (1). Điều đó càng khẳng định, môi trường và hệ sinh thái khởi nghiệp tại TP Hồ Chí Minh là tốt nhất ở Việt Nam hiện nay.

Bảng 1. Tốp 30 thành phố năng động nhất thế giới năm 2017.

 

Top 10

 

11-20

 

21-30

1

Bangalore

11

Dubai

21

San Francisco

2

Ho Chi Minh City

12

Melbourne

22

Shenzhen

3

Silicon Valley

13

Pune

23

Delhi

4

Shanghai

14

New York

24

Raleigh-Durham

5

Hyderabad

15

Beijing

25

Mumbai

6

London

16

Sydney

26

Hangzhou

7

Austin

17

Paris

27

Los Angeles

8

Hanoi

18

Chennai

28

Dublin

9

Boston

19

Manila

29

Nanjing

10

Nairobi

20

Seattle

30

Stockholm

Nguồn: City Momentum Index 2017.

Ngoài những chính sách khuyến khích, hỗ trợ khởi nghiệp chung của quốc gia, TP Hồ Chí Minh đã chủ động ban hành một số chính sách, chương trình hỗ trợ khởi nghiệp khá rõ ràng và cụ thể, như: Quyết định số 1339/QĐ-UBND ngày 27/3/2017 về việc ban hành Kế hoạch hoàn thiện hệ sinh thái khởi nghiệp tại TP Hồ Chí Minh, Quyết định 4181/QĐ-UBND ngày 15/8/2016 của UBND TP Hồ Chí Minh về "Chương trình hỗ trợ doanh nghiệp (DN) nhỏ và vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế giai đoạn 2016-2020 trên địa bàn TP Hồ Chí Minh". Một trong những mục tiêu chính của Chương trình này là giúp 2.000 DN/dự án khởi nghiệp sáng tạo trong giai đoạn 2016-2020. Các dự án sẽ được triển khai thực hiện trong giai đoạn này gồm: Dự án 1: Hỗ trợ hạ tầng cơ sở vật chất cho hệ sinh thái khởi nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp; Dự án 2: Hỗ trợ hình thành và hoạt động hệ sinh thái khởi nghiệp TP Hồ Chí Minh; Dự án 3: Đào tạo cộng đồng về đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp; Dự án 4: Thúc đẩy hoạt động truyền thông khởi nghiệp sáng tạo và xây dựng văn hóa khởi nghiệp; Dự án 5: Xây dựng các công cụ hỗ trợ tài chính và pháp lý.

Bên cạnh các chính sách cụ thể, thông qua các sở, ban, ngành, UBND TP Hồ Chí Minh cũng đã chỉ đạo phối hợp thực hiện các chương trình, hoạt động nhằm thúc đẩy khởi nghiệp trong giai đoạn vừa qua. Tháng 8/2016, Saigon Innovation Hub (SIHUB) được hình thành nhằm giúp Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN) triển khai các hoạt động kết nối, hỗ trợ, thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Thông qua SIHUB, cộng đồng khởi nghiệp sẽ tận dụng được các chính sách hỗ trợ, nguồn lực công của TP Hồ Chí Minh. Thông qua Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, một loạt chương trình, diễn đàn ươm tạo được tổ chức triển khai thực hiện như: Chương trình vườn ươm DN trẻ; Chương trình đào tạo lãnh đạo khởi nghiệp; Diễn đàn lãnh đạo trẻ Việt Nam, Câu chuyện DN khởi nghiệp và người trẻ khởi nghiệp, Cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp, Sàn giao dịch ý tưởng kinh doanh…

Hàng nghìn dự án khởi nghiệp đã được hỗ trợ

So với cả nước, TP Hồ Chí Minh có số lượng vườn ươm/trung tâm ươm tạo lớn nhất. Điều này là hợp lý bởi TP Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế tập trung nhiều DN nhất, đóng góp vào GDP và nguồn thu ngân sách quốc gia cao nhất so với các tỉnh/thành phố khác. Hiện TP đã hình thành nhiều vườn ươm/trung tâm ươm tạo như: Vườn ươm DN công nghệ cao; Công ty TNHH ươm tạo DN phần mềm Quang Trung; Trung tâm Ươm tạo DN nông nghiệp công nghệ cao (Ban quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh); Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP Hồ Chí Minh); Khu Công nghệ phần mềm (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh); Trung tâm Ươm tạo DN công nghệ (Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh); Trung tâm Ươm tạo DN công nghệ (Trường Đại học Nông lâm TP Hồ Chí Minh); Trung tâm Sáng tạo và ươm tạo DN (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành).

Những nhóm ngành chính mà các vườn ươm/trung tâm ươm tạo ở TP Hồ Chí Minh hỗ trợ trong giai đoạn vừa qua thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin, công nghệ điện tử, tự động hóa, nông nghiệp, công nghệ sinh học, vật liệu mới. Ví dụ, Trung tâm Ươm tạo DN nông nghiệp công nghệ cao hỗ trợ những vấn đề liên quan tới kỹ thuật nông nghiệp (giống, phân bón, kỹ thuật sản xuất) và dược liệu (đông trùng hạ thảo, tinh dầu). Trong số các dự án ươm tạo tại Vườn ươm DN công nghệ cao, có tới 58% liên quan tới lĩnh vực công nghệ điện - điện tử, tự động hóa; 23% thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin, 13% thuộc lĩnh vực công nghệ sinh học, 6% lĩnh vực công nghệ vật liệu mới. Hay Khu Công nghệ phần mềm, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh thì tập trung chủ yếu vào những lĩnh vực liên quan tới công nghệ thông tin, ứng dụng phần mềm di động, mạng. Vườn ươm/trung tâm ươm tạo hiện tại chủ yếu tham gia hỗ trợ các DN/dự án khởi nghiệp về trang thiết bị, văn phòng làm việc, vay vốn, công tác đào tạo, tư vấn về các thủ tục pháp lý, kết nối với các nhà tài trợ, chuyên gia thông qua các sự kiện, truyền thông, mối quan hệ quen biết. Hầu hết những DN/dự án khởi nghiệp được hỗ trợ nơi làm việc và các dịch vụ đi kèm trong thời gian đầu (khoảng 6 tháng đến 1 năm), sau đó sẽ phải trả phí thuê mặt bằng và dịch vụ (có thể rẻ hơn so với thị trường). Ví dụ, Vườn ươm DN công nghệ cao hỗ trợ cơ sở vật chất đối với mỗi dự án khởi nghiệp trung bình khoảng 2-3 triệu đồng/tháng (văn phòng, điện, nước), hỗ trợ tư vấn giá trị khoảng 50-100 triệu đồng, hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm khoảng 100-200 triệu đồng. Trung tâm Ươm tạo DN nông nghiệp công nghệ cao (Ban quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh) đưa ra các mức hỗ trợ theo cách tăng dần mức phí thu đối với các dự án khởi nghiệp: 6 tháng đầu tiên miễn phí hoàn toàn; 6 tháng tiếp theo nộp 25% mức phí quy định; 6 tháng tiếp theo 50% mức phí quy định; 6 tháng tiếp theo 75% mức phí quy định, từ sau 2 năm thu 100% mức phí quy định.

Về tài chính, hiện tại ngân sách nhà nước hỗ trợ cho các DN ươm tạo tại TP Hồ Chí Minh vẫn khá khiêm tốn. Trong giai đoạn 2005-2016, Sở KH&CN TP Hồ Chí Minh mới chỉ hỗ trợ gần 10 tỷ đồng cho hoạt động ươm tạo 56 DN (2). Đây là con số khá khiêm tốn so với tổng nguồn thu ngân sách của TP.

Thông qua Quỹ hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp do Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp (Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP Hồ Chí Minh) điều hành đã thực hiện hỗ trợ gần 750 DN/dự án khởi nghiệp với tổng số vốn khoảng 60 tỷ đồng. Trung tâm Hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp cũng là đại diện điều hành của Quỹ đầu tư khởi nghiệp và sáng tạo TP Hồ Chí Minh do 3 đơn vị liên kết (Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam TP Hồ Chí Minh, Công ty Đầu tư tài chính nhà nước TP Hồ Chí Minh và Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội) kêu gọi tài trợ. Nguồn vốn này hoàn toàn dựa vào sự đóng góp của các DN và hoạt động theo hình thức đầu tư trực tiếp vào các DN khởi nghiệp.

Trong giai đoạn vừa qua, bên cạnh nguồn ngân sách hỗ trợ khởi nghiệp thì các vườn ươm, trung tâm ươm tạo cũng đã tự tìm kiếm nguồn tài trợ cũng như giúp các DN/dự án khởi nghiệp tiếp cận được nguồn tài trợ từ các DN, tổ chức trong nước và quốc tế. Ví dụ, Khu Công nghệ phần mềm, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh (thông qua trường) đã nhận được hỗ trợ 10 tỷ đồng từ Tập đoàn tôn Hoa Sen, một số dự án khởi nghiệp thuộc Khu cũng đã tìm được nhà tài trợ từ vài chục đến 100 nghìn USD.

Một vài đề xuất

Dù có môi trường khởi nghiệp thuận lợi nhất ở Việt Nam hiện nay, nhưng hệ sinh thái khởi nghiệp ở TP Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều hạn chế như: Nguồn tài chính hỗ trợ khởi nghiệp còn ít, tinh thần khởi nghiệp của sinh viên, thanh niên chưa cao, thiếu các dịch vụ hỗ trợ cho khởi nghiệp, kinh phí ít nên việc mời các chuyên gia cố vấn cấp cao và kết nối giữa các tổ chức còn khó khăn… Trong thời gian tới, để hoạt động khởi nghiệp phát triển mạnh hơn, TP Hồ Chí Minh cần tập trung hỗ trợ một số vấn đề:

Một là, sớm di chuyển những trường đại học, viện/trung tâm nghiên cứu KH&CN trong khu vực trung tâm TP ra khu vực xung quanh và bên cạnh Khu Công nghệ cao để tạo môi trường kết nối, phối hợp thuận lợi nhất. Nguồn kinh phí xây dựng hạ tầng có thể sử dụng thông qua bán đấu giá diện tích mặt bằng, cơ sở hạ tầng trong trung tâm TP.

Hai là, thành lập sàn chứng khoán cho khởi nghiệp hoặc phát triển thêm hạng mục này dựa trên sàn chứng khoán hiện có, trong đó, Sở Giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE) sẽ hỗ trợ TP trong việc định hình, kết nối các thành phần tham gia vào hệ sinh thái khởi nghiệp. Đây là đầu mối/kênh quan trọng để các DN khởi nghiệp kêu gọi vốn cũng như giúp các quỹ đầu tư mạo hiểm thu hồi vốn, thoái vốn từ những DN khởi nghiệp đã thành công, thậm chí DN vẫn còn thua lỗ.

Ba là, cơ chế hoạt động của các vườn ươm/trung tâm ươm tạo khởi nghiệp nên được tự chủ ngay từ đầu, hoặc có lộ trình tự chủ rõ ràng thay vì hầu hết là bao cấp hoặc nửa bao cấp, nửa khoán như hiện nay. Các vườn ươm/trung tâm ươm tạo cần chủ động trả kinh phí phù hợp (thay vì định mức theo quy định hiện tại) để mời các chuyên gia tư vấn, hỗ trợ giỏi từ các trường đại học/viện nghiên cứu cũng như các chuyên gia từ các DN trong nước và quốc tế liên quan.

Bốn là, TP có thể giúp các DN mới khởi nghiệp tìm kiếm thị trường hoặc sử dụng các sản phẩm của các DN này cho hạ tầng dịch vụ công, tiêu dùng phục vụ trong các cơ quan nhà nước.

Năm là, tổ chức thêm nhiều diễn đàn/hội chợ khởi nghiệp nhằm khuyến khích các cá nhân, sinh viên, các DN, các quỹ đầu tư, vườn ươm/trung tâm ươm tạo trao đổi kinh nghiệm cũng như cùng hợp tác thực hiện các ý tưởng khởi nghiệp.

 

Lê Văn Hùng, Trần Đình Nuôi

Viện Kinh tế Việt Nam, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

 

Ghi chú

  1. Các tiêu chí được thu thập đánh giá dựa vào 3 nhóm chỉ số chính là: 1) Động lực kinh tế - xã hội (GDP, dân số, số hành khách hàng không, trụ sở của những tập đoàn lớn, FDI); 2) Động lực về bất động sản thương mại (sự hấp dẫn/thu hút; xây dựng, cho thuê, khối lượng đầu tư, sự minh bạch của bất động sản cho thuê và bán lẻ, hệ thống khách sạn); 3) Hệ sinh thái khởi nghiệp (vấn đề giáo dục, vấn để đổi mới - sáng tạo, hoạt động R&D và môi trường).
  2. Hà Thế An (2016), Thành lập Câu lạc bộ ươm tạo TP Hồ Chí Minh, Ban quản lý Khu Nông nghiệp công nghệ cao TP Hồ Chí Minh, http://ahtp.hochiminhcity.gov.vn/web/uom-tao-doanh-nghiep-cong-nghe/thanh-lap-cau-lac-bo-uom-tao-doanh-nghiep-tphcm

 

Hình ảnh hoạt động

Liên kết website