Khoa học và công nghệ tạo đà cho sự phát triển của doanh nghiệp

Email In PDF

Trong những năm qua, khoa học và công nghệ (KH&CN) đã từng bước đồng hành, tạo đà cho sự phát triển của doanh nghiệp. Điều này được thể hiện ở một số hoạt động nổi bật: Tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp; hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo (ĐMST); phát triển thị trường KH&CN; hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN. Nhân dịp năm mới 2018, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam xin điểm qua một số kết quả nổi bật mà KH&CN đã, đang và sẽ đồng hành cùng doanh nghiệp.

Tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp

Năm 2017, Luật Chuyển giao công nghệ (CGCN) đã được Quốc hội thông qua và thay thế Luật CGCN năm 2006 nhằm tăng cường các hoạt động quản lý nhà nước về thẩm định công nghệ trong các dự án đầu tư, CGCN, ngăn chặn việc nhập khẩu công nghệ, thiết bị lạc hậu, kém chất lượng và không bảo đảm về môi trường, ảnh hưởng tới năng lực cạnh tranh thương mại. Luật này đã điều chỉnh, bổ sung một số nội dung cơ bản nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; khuyến khích, hỗ trợ hoạt động ứng dụng, đổi mới công nghệ của doanh nghiệp; phát triển thị trường KH&CN; thúc đẩy CGCN trong nông nghiệp; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác thẩm định công nghệ dự án đầu tư, ngăn chặn, hạn chế nhập khẩu công nghệ lạc hậu vào Việt Nam, cũng như ngăn ngừa hiện tượng chuyển giá trong hoạt động CGCN.

Bên cạnh đó, trong thời gian gần đây, đã có nhiều văn bản dưới luật liên quan đến KH&CN đã được ban hành nhằm tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp như: Quyết định số 37/2017/QĐ-TTg ngày 17/8/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc bãi bỏ Quyết định số 50/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Danh mục sản phẩm, hàng hóa phải kiểm tra về chất lượng; Nghị định số 43/2017/NĐ-CP ngày 14/4/2017 của Chính phủ về nhãn hàng hóa; Thông tư số 09/2017/TT-BKHCN ngày 27/6/2017 của Bộ KH&CN quy định về đo lường đối với phép đo khối lượng trong thương mại bán lẻ; Thông tư 07/2017/TT-BKHCN ngày 16/6/2017 của Bộ KH&CN sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 27/2012/TT-BKHCN ngày 12/2/2012 quy định việc kiểm tra nhà nước về chất lượng hàng hóa nhập khẩu thuộc trách nhiệm  quản lý của Bộ KH&CN; Thông tư liên tịch số 12/2016/TTLT-BKHCN-BTC ngày 28/6/2016 của Bộ KH&CN và Bộ Tài chính hướng dẫn nội dung chi và quản lý Quỹ Phát triển KH&CN của doanh nghiệp; Thông tư số 07/2016/TT-BKHCN ngày 22/4/2016 của Bộ KH&CN quy định quản lý Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH&CN thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025; Quyết định số 3133/QĐ-BKHCN ngày 24/10/2016 của Bộ KH&CN phê duyệt Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị định số 105/2016/NĐ-CP ngày 01/7/2016 của Chính phủ quy định về điều kiện hoạt động của tổ chức kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo, chuẩn đo lường…

Có thể nói, những văn bản này đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp, khai thác được tiềm năng, lợi thế của vùng, miền cho phát triển; nâng cao năng lực cạnh tranh; cải thiện chỉ số ĐMST (ĐMST) của Việt Nam; giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp… Năm 2017, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Trường Đại học Cornell và Viện Nghiên cứu INSTEAD công bố Báo cáo Chỉ số ĐMST toàn cầu năm 2017, theo đó Việt Nam xếp thứ 47/127 quốc gia, nền kinh tế, tăng 12 bậc so với năm 2016. Theo Báo cáo về năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2017-2018 vừa được Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) công bố, chỉ số cạnh tranh toàn cầu (GCI) của Việt Nam là 4.4, xếp hạng thứ 55/137 nền kinh tế có số liệu được WEF đánh giá. Tính đến nay, Chương trình hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH&CN thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016-2025 đã có gần 200 dự án được phê duyệt. Phần lớn đơn vị chủ trì dự án đều là doanh nghiệp, bước đầu triển khai có hiệu quả (xây dựng được nhiều mô hình ứng dụng, chuyển giao tiến bộ KH&CN có hiệu quả; chuyển giao nhiều quy trình công nghệ, tập huấn, đào tạo nhiều cán bộ và các hộ nông dân tham gia dự án). Trong cải cách hoạt động kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu, từ đầu năm đến nay đã giúp giảm 114 loại sản phẩm hàng hóa nhập khẩu phải kiểm tra chất lượng, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với 91% nhóm sản phẩm, hàng hóa do Bộ KH&CN quản lý; giảm 96% số lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra trước thông quan, được cộng đồng doanh nghiệp và Chính phủ đánh giá cao.

Hỗ trợ khởi nghiệp ĐMST

Ngày 18/5/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 844/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST quốc gia đến năm 2025” ghi dấu lần đầu tiên Việt Nam có một đề án quốc gia về khởi nghiệp ĐMST. Đề án hướng tới mục tiêu tạo lập môi trường thuận lợi để thúc đẩy, hỗ trợ quá trình hình thành và phát triển loại hình doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng nhanh dựa trên khai thác tài sản trí tuệ, công nghệ, mô hình kinh doanh mới.

Vấn đề khởi nghiệp ĐMST còn khá mới mẻ ở Việt Nam, do đó chưa có số liệu thống kê chính thức của Nhà nước về số lượng doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST. Tuy nhiên, theo thống kê từ Topica Founder Institute và Geektime, hiện nay có khoảng 1.800 doanh nghiệp khởi nghiệp ở Việt Nam.

Hiện tại, cả nước có 24 cơ sở ươm tạo và 11 tổ chức thúc đẩy kinh doanh. Các mô hình này ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng sự hình thành và phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp. Hầu hết các sơ sở ươm tạo đều cam kết hỗ trợ hoàn thiện ý tưởng, công nghệ và gắn kết với các viện nghiên cứu, trường đại học. Các tổ chức thúc đẩy kinh doanh tuy là mô hình mới, nhưng cũng đã chứng minh được hiệu quả đối với cộng đồng khởi nghiệp ĐMST ở Việt Nam. Trong số 11 tổ chức thúc đẩy kinh doanh hiện nay, có tới 10 tổ chức thuộc tư nhân hoặc khu vực nước ngoài đang hoạt động rất hiệu quả trong việc đem đến những hỗ trợ toàn diện và tập trung hơn cho doanh nghiệp khởi nghiệp. Ngoài ra, Đề án “Thương mại hóa công nghệ theo mô hình Thung lũng Silicon ở Việt Nam” của Bộ KH&CN cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ huy động vốn đầu tư ban đầu và các vòng gọi vốn đầu tư tiếp theo từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước cho các dự án khởi nghiệp có tiềm năng trong nước. Những hỗ trợ của tổ chức thúc đẩy kinh doanh không chỉ dừng lại ở cung cấp không gian làm việc chung, cơ sở vật chất - kỹ thuật mà còn chú trọng đào tạo kỹ năng kinh doanh, cung cấp các chương trình cố vấn và kết nối đầu tư cho rất nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp tiềm năng.

Hiện đã có 40 quỹ đầu tư mạo hiểm đang hoạt động tại Việt Nam như IDG Ventures, CyberAgent Ventures, VinaCapital, 500 startups..., nhưng các quỹ này cũng chưa đầu tư thành lập quỹ 100% vốn nước ngoài tại Việt Nam mà chỉ có văn phòng đại diện để tìm các khoản đầu tư. Tuy nhiên, nhận thấy tiềm năng của doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST ở Việt Nam, số lượng các quỹ nước ngoài mong muốn đầu tư vào Việt Nam có xu hướng tăng. Nếu năm 2012 tổng số thương vụ đầu tư mạo hiểm là 24 thương vụ thì năm 2015 đã tăng lên đến 67 thương vụ. Hiện nay, cả nước có khoảng 900 dự án khởi nghiệp ĐMST được ươm tạo với 300 sản phẩm khởi nghiệp đã được kết nối với cộng đồng và các quỹ đầu tư.

Phát triển thị trường KH&CN

Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chương trình phát triển thị trường KH&CN đến năm 2020 (theo Quyết định số 2075/QĐ-TTg ngày 8/11/2013 của Thủ tướng Chính phủ), Bộ KH&CN đã ban hành Thông tư số 08/2016/TT-BKHCN ngày 24/4/2016 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 32/2014/TT-BKHCN quy định quản lý Chương trình phát triển thị trường KH&CN đến năm 2020, trong đó bổ sung thêm các nội dung hỗ trợ nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tài sản trí tuệ.

Trong khuôn khổ của Chương trình, 9 sản phẩm công nghệ do các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu, chế tạo sản xuất trong 2 lĩnh vực bảo vệ môi trường và vật liệu mới đã được lựa chọn để thực hiện hỗ trợ thương mại hóa, đánh giá, định giá công nghệ và hỗ trợ các hoạt động truyền thông; các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho các tổ chức trung gian của thị trường, đào tạo kỹ năng thương mại hóa cho các nhà sáng chế, các nhà khoa học đã được tổ chức thực hiện.

Mạng lưới các tổ chức trung gian tư vấn, đánh giá, môi giới CGCN được tăng cường. Hoạt động của thị trường KH&CN ngày càng sôi động với các chợ công nghệ và thiết bị (Techmart) quốc gia và quốc tế, sàn giao dịch công nghệ, kể cả sàn giao dịch điện tử, hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ ở các địa phương và vai trò gia tăng của các trung tâm ứng dụng và phát triển công nghệ trên toàn quốc. Cả nước hiện có 8 sàn giao dịch công nghệ, 43 vườn ươm công nghệ và doanh nghiệp KH&CN, 63 trung tâm ứng dụng và phát triển công nghệ. Thông qua Chương trình phát triển thị trường KH&CN đến năm 2020, nhiều công nghệ trong các lĩnh vực khác nhau như nông nghiệp, cơ khí… được hỗ trợ thương mại, góp phần thúc đẩy hoạt động nghiên cứu và triển khai cũng như gia tăng nguồn cung cho thị trường. Các đề tài nghiên cứu về cơ chế, chính sách phát triển thị trường KH&CN, hoàn thiện các mô hình đánh giá, định giá công nghệ được phê duyệt góp phần hoàn thiện thể chế, chính sách về thị trường công nghệ.

Các hoạt động xúc tiến phát triển thị trường KH&CN như: Techmart, Ngày hội khởi nghiệp ĐMST (Techfest), Kết nối cung cầu công nghệ (Techdemo) được tổ chức hàng năm đã thúc đẩy hoạt động kết nối của các chủ thể trên thị trường như viện, trường, doanh nghiệp, các nhà sáng tạo, tổ chức trung gian, tổ chức tài chính… Các sự kiện cũng đã tạo được hiệu ứng tích cực đối với thị trường KH&CN trong nước. Tổng số lượng giao dịch và giá trị giao dịch công nghệ giai đoạn 2011-2015 tại các sự kiện này đạt hơn 25.000 giao dịch và hơn 13.700 tỷ đồng, tăng tương ứng 2,5 lần về số lượng giao dịch và 2,3 lần về giá trị giao dịch so với giai đoạn 5 năm trước.

Năm 2016, Bộ KH&CN phối hợp với UBND thành phố Hà Nội tổ chức Techmart Hanoi 2016 với sự tham gia của 415 đơn vị, hơn 430 gian hàng, trong đó có 50 gian hàng của nước ngoài. Các đơn vị tham gia đã đem tới Techmart gần 2.000 công nghệ, thiết bị và sản phẩm sẵn sàng chuyển giao mới. Trong thời gian diễn ra Techmart Hanoi 2016, đã có 28 hợp đồng và bản ghi nhớ được ký kết cùng hàng nghìn giao dịch mua bán công nghệ, thiết bị và sản phẩm với tổng trị giá trị hơn 150 tỷ đồng.

Năm 2017, tại Hà Nội, Bộ KH&CN tổ chức Ngày hội khởi nghiệp ĐMST Việt Nam 2017 (Techfest 2017) với chủ đề “Kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST”. Với sự tham gia của nhiều tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp ĐMST trong 6 lĩnh vực tiềm năng (Cộng đồng tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp; Nông nghiệp; Giáo dục; Du lịch và Dịch vụ ẩm thực; Y tế; Công nghệ mới), Techfest 2017 nhằm kết nối các nhà đầu tư với các doanh nghiệp khởi nghiệp phù hợp với xu hướng phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Trong năm 2016-2017, chỉ tính riêng 5 thương vụ kêu gọi vốn thành công nhất đã có tổng giá trị lên đến hơn 50 triệu USD (Momo - 28 triệu USD, F88 - 10 triệu USD, Got It! - 9 triệu USD, Vntrip.vn - 3 triệu USD, Toong - 1 triệu USD). Mới đây nhất là doanh nghiệp Foody - mạng xã hội về ẩm thực đã được Tập đoàn Sea Limited của Singapore mua lại hơn 82% cổ phần với giá hơn 64 triệu USD (khoản đầu tư lớn nhất trong năm 2017 tính đến thời điểm hiện tại).

Tháng 11/2017, tại thành phố Đà Nẵng, Bộ KH&CN phối hợp với UBND thành phố Đà Nẵng đã tổ chức sự kiện Trình diễn và kết nối cung - cầu công nghệ năm 2017 (TechDemo 2017), với chủ đề “Đổi mới công nghệ - Nâng tầm cuộc sống". Trong 3 ngày diễn ra sự kiện, đã có hơn 80 lượt tư vấn kỹ thuật, cải tiến công nghệ trực tiếp cho các doanh nghiệp có nhu cầu với sự tham gia của 32 chuyên gia công nghệ trong và ngoài nước; trình diễn, giới thiệu hơn 500 sản phẩm/quy trình/công nghệ/thiết bị nghiên cứu của gần 150 doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức KH&CN trong và ngoài nước; 12 hợp đồng hợp tác chuyển giao công nghệ, biên bản ghi nhớ, thỏa thuận hợp tác với tổng giá trị hơn 200 tỷ đồng đã được ký kết.

Hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN

Để thực hiện có hiệu quả Chương trình hỗ trợ phát triển doanh nghiệp KH&CN và tổ chức KH&CN công lập thực hiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm (theo Quyết định số 592/QĐ-TTg ngày 22/5/2012), ngày 12/7/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1381/QĐ-TTg về việc sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Quyết định số 592/QĐ-TTg ngày 22/5/2012 của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, nhiều công nghệ đã được hỗ trợ để hoàn thiện, điển hình là: Công nghệ chế tạo vật liệu geopolyme sử dụng nguồn nguyên liệu tại chỗ phục vụ cho các công trình ven biển; công nghệ ươm giống, nuôi thương phẩm cá tầm, cá hồi trong hệ thống tuần hoàn ở vùng núi phía Bắc; quy trình công nghệ sản xuất Biofil và Hydan…

Tính đến tháng 12/2016, cả nước có 250 doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN; nhiều hồ sơ đăng ký chứng nhận đang trong quá trình thẩm định, đánh giá và có khoảng 2.100 doanh nghiệp đạt điều kiện doanh nghiệp KH&CN. Doanh nghiệp KH&CN được cấp giấy chứng nhận thuộc các lĩnh vực công nghệ khác nhau, trong đó tập trung vào: Công nghệ sinh học (47%), công nghệ tự động hóa (17%), công nghệ vật liệu mới (14%).

Kể từ năm 2012 đến nay, đã có 36 tổ chức được cấp giấy chứng nhận hoạt động công nghệ cao, trong đó có 19 tổ chức được cấp Giấy chứng nhận dự án ứng dụng công nghệ cao và 17 tổ chức được cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp công nghệ cao. Tuy số lượng tổ chức được cấp giấy chứng nhận còn ít, nhưng đây là những doanh nghiệp có đóng góp một phần không nhỏ cả về vốn đầu tư và hàm lượng chất xám về công nghệ cao. Tổng vốn đầu tư của các tổ chức được cấp Giấy chứng nhận công nghệ cao đạt 8.412 triệu USD, trong đó các doanh nghiệp FDI chiếm 58% và doanh nghiệp Việt Nam chiếm 42%. Tổng doanh thu từ các tổ chức được cấp Giấy chứng nhận công nghệ cao trong các năm 2014 và 2015 lần lượt đạt 19.507 triệu USD và 16.988 triệu USD, trong đó doanh thu từ Công ty Samsung Electronics Việt Nam trong năm 2014 và 2015 lần lượt đạt 18.812 triệu USD và 16.297 triệu USD. Tỷ lệ chi phí dành cho các hoạt động nghiên cứu và phát triển của các doanh nghiệp công nghệ cao trung bình đạt 2,34% trên tổng doanh thu, còn chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của các dự án ứng dụng công nghệ cao trung bình đạt 2,62% trên tổng doanh thu.

Các lĩnh vực công nghệ cao được cấp giấy chứng nhận chủ yếu tập trung vào lĩnh vực điện tử và công nghệ thông tin (chiếm 64%), tiếp theo là lĩnh vực cơ khí và tự động hóa (chiếm 19%), các lĩnh vực vật liệu mới và công nghệ sinh học (11% và 6%). Các tổ chức được cấp Giấy chứng nhận hoạt động công nghệ cao đã tham gia đóng góp hàm lượng chất xám đáng kể cho sự nghiệp phát triển KH&CN. Tổng nhân lực tham gia dự án ứng dụng công nghệ cao trong năm 2015 là 21.370 người, trong đó nhân lực trực tiếp tham gia hoạt động nghiên cứu và phát triển trung bình đạt 6,96%. Nhân lực tham gia trong các doanh nghiệp công nghệ cao năm 2015 là 42.890 người (trong đó nhân lực của Công ty Samsung Electronics Việt Nam là  24.447 người), tỷ lệ nhân lực trực tiếp tham gia hoạt động nghiên cứu và phát triển trung bình đạt 5,21%.

Trên quan điểm kiến tạo phát triển, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều nghị quyết, chương trình hành động với mục tiêu tiếp tục tập trung đổi mới mô hình tăng trưởng, cơ cấu lại nền kinh tế gắn với nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Trong xu hướng chung đó, ngành KH&CN đã tập trung xây dựng và triển khai thực hiện các nội dung, chương trình hành động, thực hiện các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội, trong đó trọng tâm là các nhiệm vụ, giải pháp để đưa KH&CN trở thành yếu tố nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Để đạt được mục tiêu nêu trên, trong những năm qua, KH&CN đã từng bước đồng hành, tạo đà cho sự phát triển của doanh nghiệp, thực hiện nhiều hoạt động có ý nghĩa như: Tạo nên môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp; hỗ trợ khởi nghiệp ĐMST; phát triển thị trường KH&CN; hỗ trợ doanh nghiệp KH&CN.

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ KH&CN, Khoa học và công nghệ Việt Nam 2016, Nxb Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 2016.
  2. Báo cáo Ngày hội khởi nghiệp ĐMST Việt Nam 2017 (Techfest 2017).
  3. Báo cáo TechDemo 2017.

 

 

Hình ảnh hoạt động

Liên kết website